Bloog Wirtualna Polska
Jest 1 129 650 bloogów | losowy blog | inne blogi | zaloguj się | załóż bloga
Kanał ATOM Kanał RSS
Kategorie

Historia

poniedziałek, 05 czerwca 2006 21:10
Skocz do komentarzy

  -Historia Warmii i Mazur-

Warmia i Mazury to dwa historyczne regiony, pomiędzy którymi przeszłości było więcej różnic niż podobieństw. Warmia swą nazwę wdzięczą pruskim słowom "Wormyan" lub "Wurmen", oznaczającym kolor czerwony, jest to zatem ziemia czerwona. Nazwa Mazury natomiast powstała dopiero w pierwszej połowie XIX w. Po III rozbiorze Polski, gdy do państwa pruskiego włączono Mazowsze, chcąc odróżnić dawnych polskich mieszkańców Prus Wschodnich od nowych, tzw. Nowych Prus Wschodnich, zaczęto tych pierwszych nazywać mazurami. W drugiej połowie XIX w. przyjęto, że Mazury to tereny zamieszkałe przez ludność polskoewangelicką w powiatach: Olecko, Ełk, Pisz, Mrągowo, Szczytno, Nidzica, Działdowo, Ostróda, w części powiatów Gołdap oraz Kętrzyn. Historia Warmii i Mazur od pradziejów po współczesność obfituje wydarzenia tragiczne, wojenne i związane z nimi fale osadnictwa, - także w okresy osiągnięć gospodarczych i kulturalnych. Prusowie - pierwotni mieszkańcy - znikneli z miast i wsi warmińsko-mazurskich w drugiej połowie XVII w. Nie zbudowali własnego państwa, nie mieli króla ani spisanych praw, wierzyli w bóstwa takie, jak: Słońce, Księżyc, gwiazdy i otaczający ich świat przyrody. W 997 misji głoszenia nowej wiary chrześcijańskiej podjął się biskup praski, Wojciech Sławnikowic; zakończyła się ona dla niego śmiercią męczeńską. W 1009 ku mazurskim jeziorom wyruszył mnich niemiecki, Bruno z Kwerfurtu, który również zginął z rąk pogan; obaj misjonarze szybko zostali kanonizowani. Polska prowadząc wojny z Prusami, nie zagrażała jednak ich wolności ani nie utrudniała budowania państwowości. Takie zagrożenie powstało, gdy nad dolną Wisłą pojawili się rycerze niemieckiego Zakonu Najświętszej Marii Panny. W ciągu pięćdziesięciu lat Krzyżacy podbili Prusów i w 1309 przenieśli z Wenecji do Malborka siedzibę wielkich mistrzów. Rozkwit państwa krzyżackiego przypadł na rządy wielkiego mistrza, Winricha von Kniprode, współczesnego Kazimierzowi Wielkiemu. Zbudowano sieć potężnych zamków i warowni, wokół których wyrosły miasta. W państwie krzyżackim samodzielność miała Warmia, dominium biskupów i kapituły warmińskiej. W 1243 papież Innocenty IV dokonał podziału podbijanych ziem pruskich na cztery diecezje: chełmińską, pomezańską, warmińską i sambijską. Maleńki warmiński kraik, rządzony przez biskupa i kapitułę, zachował wewnętrzną suwerenność, gdy był w państwie krzyżackim, a także polskim. Ośrodki władzy znajdowały się w dwu miastach: biskupa w Lidzbarku Warmińskim, kapituły we Fromborku. W XIX w. biskupi Hohenzollernowie woleli przebywać w Oliwie, a od czasów biskupa Stanisława Hattena - we Fromborku. Po 1945 siedzibą biskupów stał się Olsztyn, który od 1992 wyniesiono do rangi metropolii warmińskiej i rezydencji arcybiskupiej. Warmia miała szczęście do wybitnych biskupów; pięciu z nich - Stanisław Hozjusz, Andrzej Batory, Jan Olbracht Waza, Michał Radziejowski, Józef Glemp - zostało kardynałami, jeden, Eneasz Piccolomini, papieżem. Rządzili nią ludzie zasłużeni dla nauki i kultury tej miary, co Jan Dantyszek, Marcin Kromer, Andrzej Chryzostom Załuski, Adam Stanisław Grabowski, Ignacy Krasicki i Augustyn Bludau. Zawieszone w katedrze fromborskiej kapelusze kardynalskie i papieska tiara symbolizują wielkość i znaczenie dawnej Warmii. Znakomici mężowie zasiadali również w kapitule warmińskiej erygowanej w 1260. Siedzibą kapituły było najpierw Braniewo, a od 1278 Frombork. Na wzgórzu, gdzie znajdował się gród Warmów, wzniesiono warownię, a w ciągu blisko sześćdziesięciu lat (1329--1388) katedrę. Fromborskie wzgórze nazywano w języku łacińskim -Castrum Dominae Nostra, w polskim - Gród naszej Pani, niemieckim - Frauenburg. Wokół wzgórza kanonicy wybudowali rezydencje, powstało miasto. W czasie wojen wzgórze zamieniało się w warownię, podobnie jak sama katedra. Wielokrotnie zdobywane przez żołnierzy różnych armii było rabowane i niszczone. Ten sam los spotykał katedrę. Za każdym razem odbudowywano i upiększano świątynię. W niej wielu biskupów, a zwłaszcza kanoników, znalazło miejsce wiecznego spoczynku. W mury katedry wpisane są dzieje Warmii. Tworzyli je tacy znakomici kanonicy, jak Mikołaj Kopernik, Tomasz Treter, Joachim Pastorius, Jan Jerzy Kunigk. Płyty nagrobne, epitafia, ołtarze, obrazy świadczą o powiązaniach Warmii z Rzeczpospolitą, Rzymem, Europą. Historyczna Warmia przez dwieście dwadzieścia trzy lata (1243-1466) była pod panowaniem Krzyżaków, ponad trzysta lat we władaniu Rzeczypospolitej (1466-1772), sto siedemdziesiąt trzy lata (1772-1945) w państwie pruskim, potem niemieckim, a od 1945 znalazła się po raz drugi w granicach Polski. Zamieszkiwana początkowo przez pruskich Warmów, Natangów oraz Galindów została skolonizowana przez Niemców, a w XVI w. również przez Polaków. W czasach nowożytnych pn. Warmię zasiedlali Niemcy, pd. Polacy. Przez wieki między Warmiakami mówiącymi po niemiecku i po polsku nie było antagonizmów narodowościowych; wytworzyło się poczucie warmińskości. Dumni byli ze sławnego kolegium założonego w Braniewie, zwanego w XIX w. Hozjanum, z pierwszego w Polsce seminarium duchownego, z braniewskiej drukarni, znakomitych papierni, złotników, snycerzy i kowali. W średniowieczu Prusowie i Niemcy wznosili gotyckie zamki oraz kościoły, w okresie baroku Polacy i Niemcy zbudowali piękne świątynie m.in. w Stoczku Klasztornym, Świętej Lipce, Krośnie, Głotowie, Chwalęcinie. Pielgrzymowali do nich w nadziei uchronienia się od klęsk wojny, zarazy i innych nieszczęść. W XIX w. symbolem Warmii katolickiej stał się Gietrzwałd; po objawieniach Matki Boskiej w 1877 przybywały tu liczne pielgrzymki z Warmii, a nawet z Mazowsza, Wielkopolski i Krakowa. Zupełnie inaczej potoczyły się dzieje Mazur. Państwo krzyżackie, tak znakomicie zorganizowane, posiadające doborową armię, nie sprostało sile Polski i Litwy połączonych unią w 1385.

 

Na polach Grunwaldu i Stębarka w 1410 wojska dowodzone przez Władysława Jagiełłę złamały militarną potęgę Zakonu, a w kolejnych wojnach Polska doprowadziła do upadku krzyżackiego państwa nad Bałtykiem. Pokój toruński kończący wojnę trzynastoletnią w 1466 przyznał Polsce Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską, Powiśle z Malborkiem oraz Warmię. Pozostała część Prus Krzyżackich stała się lennem Polski W 1525 dobiegł kres państwa zakonnego. Ostatni wielki mistrz, Albrecht von Hohenzollern, stał się księciem świeckim, przyjmując luteranizm. Na krakowskim rynku złożył hołd lenny królowi Zygmuntowi Staremu. Lenno to nazwano Prusami Książęcymi. Sam książę rezydował w Królewcu, jego poddani zaś przyjęli luteranizm. Po śmierci księcia Albrechta i jego syna księstwo, za zgodą Rzeczypospolitej, otrzymali brandenburscy Hohenzollernowie. W 1657 uniezależnili się od Polski, a od 1701 koronowali się na królów w Prusach. Wojny polsko-krzyżackie wyludniły i zniszczyły kraj. Dały też początek osadnictwu mazurskiemu na ziemiach pruskich. Z Mazowsza przybywała biedna szlachta zagrodowa, wolni kmiecie, zbiegli chłopi pańszczyźniani, którzy rychło zagospodarowali okolice Szczytna, Szestna, Pisza, Ełku, Olecka, Ostródy, Nidzicy. Osadnictwa mazurskiego nie zahamowały nawet zarazy morowe często wybuchające w XVI w. W połowie XVII w. Prusy Książęce przeżyły najazd tatarski. Rzeczpospolita, będąca w stanie wojny ze Szwecją, chcąc ukarać brandenburskiego lennika, wspomagającego wojska Karola X Gustawa, wysłała w kierunku Prus Książęcych odddziały polsko-litewsko-tatarskie, dowodzone przez hetmana Wincentego Gosiewskiego. Po rozbiciu pod Prostkami wojsk brandenburskich Tatarzy uderzyli na bezbronne mazurskie miasteczka i wsie. W latach 1656 i 1657 dwukrotnie najechali Mazury, spalili dziewięć miast i ponad dwieście wsi, tysiące ludzi wzięli w jasyr, tysiące zabili. Prawie równocześnie z najazdem Tatarów mieszkańców Prus Książęcych dotknęły zaraza i głód; podobno na Mazurach zmarło ponad 80 000 ludzi, a wiele wsi na zawsze zniknęło z powierzchni ziemi. Wyludniony kraj należało zasiedlić na nowo, władze pruskie zachęcały więc do osiedlania się w Prusach. Z sąsiedniego Mazowsza znów napłynęła fala przybyszów. Jednocześnie ludność mazurska, która osiedliła się w pn. Prusach Książęcych, zaczęła wracać w pd. strony i zajmować ziemię leżącą odłogiem. W Konowie i okolicznych wsiach osiedlili się polscy arianie. Tym razem osadnictwo wkroczyło również na tereny puszczańskie. Proces odbudowy przerwała kolejna zaraza, która panowała w latach 1709-1710. Uzuma na powrót wyludniła mazurskie wsie i miasta. Na początku VIII w. w Prusach Książęcych mieszkało 600 000 osób, po wygaśnięciu zarazy tylko 400 000. Podobnie jak przed pół wiekiem nastąpiła lejna fala osadnictwa - z Mazowsza, ziemi chełmińskiej, a także z zachodniej Europy. Królowie w Prusach na niespotykaną skalę podjęlii akcję zasiedlania. Otworzyli granice dla ponad 400 rodzin szwajcarskich i dla chłopów z Salzburga. Ostatni z wymienionych zagospodarowali tereny w pn. Prusach Książęcych. W 1772 Fryderyk II włączył do prowincji wschodniopruskiej Warmię, gdzie mieszkało 90 000 ludzi. Zachowano jednak historyczne granice do minimum, ustanawiając w nim cztery powiaty. Dopiero tworząc w 1905 rejencję olsztyńską, podzielono administracyjnie Warmię na część pn., podległą rejencji w Królewcu, i pd., podporządkowaną władzy w Olsztynie. W granicach rejencji olsztyńskiej znalazły się też powiaty pd. Mazur. Warmia nie zatraciła jednak swej tożsamości, pozostawała wciąż katolicka, jej inteligencja zaś, zwłaszcza historycy, chwaliła czasy, gdy biskupi kraik miał pełną autonomię wewnętrznego rządzenia się. Kapliczki i przydrożne krzyże były charakterystyczne dla warmińskiego pejzażu. Początek XIX w. przyniósł Prusom Wschodnim wojnę i reformy agrarne. W latach 1806 i 1807 wkroczyły tu wojska napoleońskie, ścigając armie pruską i rosyjską. Pod Pruską Iławką i Frydlandem doszło do dwu wielkich zwycięskich bitew Napoleona. Wojna przyniosła kolejne zniszczenia i zmusiła rząd w Berlinie do wprowadzenia reform. W ciągu pięćdziesięciu lat znikła w Prusach Wschodnich pańszczyzna, chłopi otrzymali uprawianą przez nich ziemię. Na mazurskiej wsi żyło się biednie, a powtarzające się co jakiś czas epidemie cholery dziesiątkowały mieszkańców. Wielu ludzi zaczęło opuszczać rodzinne strony: nasiliła się emigracja najpierw do Brazylii, Stanów Zjednoczonych Ameryki, a w końcu XIX w. do Niemiec. Po 1870 również w Prusach Wschodnich nastąpiły zmiany. Budowa sieci kolei żelaznych dała zatrudnienie tysiącom ludzi. Linie kolejowe połączyły wszystkie wschodniopruskie miasteczka. Jednocześnie podjęto budowę kanałów łączących Wielkie Jeziora Mazurskie. Dało to początek żegludze pasażerskiej, a także turystyce. Ciche, spokojne miasteczka mazurskie zmieniały się. Stawały się ośrodkami lokalnego przemysłu i handlu. Pojawiły się w nich hotele, pensjonaty, nastawione na przyjmowanie turystów i wczasowiczów. Wzrastała liczba ludności; najszybszy rozwój odnotował warmiński Olsztyn. Z miasta liczącego w połowie XIX w. ok. 5000 mieszkańców w końcu stulecia stał się ośrodkiem, w którym żyło ponad 20 000 osób. Zbudowano nowy ratusz, gmachy urzędów - rejencji, starostwa, nowe kościoły, koszary, dzielnice mieszkaniowe. Olsztyn stał się drugim po Królewcu miastem Prus Wschodnich. Ludność żyjąca na południowej Warmii i Mazurach zaczęła szukać swej tożsamości narodowej. Protestowała przeciw usuwaniu języka polskiego ze szkół i z kościelnych nabożeństw. Pojawiły się gazety, kalendarze wydawane po polsku, a także znaleźli się przywódcy. Na południowej Warmii byli nimi Jan Liszewski, Andrzej Samulowski, ks. Walenty Barczewski, na Mazurach zaś Gustaw Gizewiusz, Krzysztof Mrongowiusz, Jan Jenczio. Ruch narodowy polski na Mazurach okazał się jednak słabszy. Nowe zniszczenia przyniosła Prusom Wschodnim I wojna światowa; szczególnie dotknęła ona Mazury. Latem 1914 pomiędzy Działdowem Olsztynkiem armia rosyjska generała Samsonowa została rozbita. Niemcy nazwali tę bitwę bitwą pod Tannenbergiem. Zvma 1915 do-; do drugiego starcia, tym razem nad Wielkimi Jeziorami Mazurami w wyniku czego Rosjanie zostali wyparci z Prus Wschodnich. Niemcy me zatriumfowali jednak w I wojnie światowej. Zwycięskie mocarstwa -Anglia, Francja, Stany Zjednoczone i Włochy - zdecydowały by o przynależności państwowej pd. Prus Wschodnich zadecydował plebiscyt. Mazurzy i Warmiacy mieli się opowiedzieć, czy chcą zostać w państwie niemieckim, czy znaleźć się w granicach, powstałej po latach zaborów, Polski. W lipcu 1920 większość mieszkańców głosowała za Niemcami. Na Mazurach plebiscyt zakończył się dla Polski klęską, na pd. Warmii też przyniósł porażkę, choć nie tak wielką: kilka tysięcy ludzi głosowało za przynależnością pd. Warmii do Polski. Ruch polski na Warmii był słaby, choć istniał w okresie międzywojennym Związek Polaków w Niemczech, działały szkoły, przedszkola, harcerstwo i bank polski. Ostoję polskości stanowiły redakcja "Gazety Olsztyńskiej", Dom Polski i konsulat polski w Olsztynie. Na Mazurach ruch polski nie odnotował takich osiągnięć; w okresie rządów hitlerowskich zaczęło zanikać autonomiczne poczucie mazurskie. Władze niemieckie widziały Mazurów jako cząstkę wielkiego narodu niemieckiego, doceniały lokalne odrębności, ale tępiły dialekt mazurski. Czasy hitlerowskie przyniosły Prusom Wschodnim rozwój budownictwa, zmniejszenie bezrobocia, lepsze życie. Tę w miarę dostatnią egzystencję zakłóciła II wojna światowa. Do 1945 w Prusach Wschodnich żyło się spokojnie. W zakładach pracy i gospodarstwach rolnych pracowali jeńcy wojenni i robotnicy przymusowi zwiezieni z wielu europejskich krajów. Widmo wojny istniało w postaci powołań do wojska nowych roczników mężczyzn, zawiadomień o poległych na frontach, ewakuacji ludności ze zbombardowanych miast niemieckich. Pierwszym miastem, które odczuło skutki wojny, był Królewiec; nalot samolotów alianckich częściowo zniszczył zabudowę. Wojna do granic Prus Wschodnich dotarła w 1944. Zimą 1945 Armia Czerwona przystąpiła do ostatecznego ataku. Epizod wojenny był krótki. Tysiące mieszkańców Prus Wschodnich zapełniło szosy, uciekając przed wojskami radzieckimi. Wielu z nich zginęło od kuł czerwonoarmistów, inni z zimna. I tak jak w historii tych ziem bywało, prowincja została zniszczona i wyludniona. O jej państwowej przynależności zadecydowały zwycięskie mocarstwa. Zgodnie z ich decyzją Królewiec z Sambią przypadł Związkowi Radzieckiemu, południowe Prusy Wschodnie, zamieszkałe przez ludność mazurską, i cala Warmia znalazły się w granicach Polski. Jednocześnie mocarstwa uznały za konieczne wysiedlenie ludności niemieckiej z całych Prus Wschodnich. Napłynęli osadnicy z Polski. Ci, którzy przybyli z kresów wsch., opuścili ojcowiznę, szukając przystani życiowej na nowych, nie znanych im ziemiach pruskich. W historii Warmii i Mazur rok 1945 zapoczątkował nową rzeczywistość.

Podziel się
oceń
6
1

Więcej na ten temat


Komentarze do wpisu

Skocz do dodawania komentarzy
  • dodano: 10 czerwca 2013 11:36

    zjebane za dlugie

    autor nick

    blog: blog

  • dodano: 28 lipca 2012 14:48

    Historia kaszub jest równie ciekawa co mazur.

    autor noclegi

    blog: http://www.e-kaszuby.pl/historia-kaszub.html

  • dodano: 14 maja 2012 21:58

    What day isn't today?

    autor astobeseereaf

  • dodano: 08 lipca 2010 7:31

    Widać duży nakład pracy włożony w ten bloog.

    autor Mikon

Zapamiętaj Nick

Zapamiętaj Blog

Wstaw emotikona

Akceptuję regulamin i zobowiązuję się do przestrzegania jego postanowień.

środa, 26 listopada 2014

Licznik odwiedzin:  3 888  

Kalendarz

« listopad »
pn wt śr cz pt sb nd
     0102
03040506070809
10111213141516
17181920212223
24252627282930

Archiwum

O mnie

Jestem mieszkańcem pięknych zakątków Warmi i Mazur.

O moim bloogu

Blog o wspaniałej okolicy jakie ją Warmia i Mazury .

Głosuj na bloog






zobacz wyniki

Wyszukaj

Wpisz szukaną frazę i kliknij Szukaj:

Subskrypcja

Wpisz swój adres e-mail aby otrzymywać info o nowym wpisie:

Statystyki

Odwiedziny: 3888

Lubię to

Więcej w serwisach WP

Bloog.pl

Bloog.pl